Vijf goede componenten maken nog geen goed systeem
De klimaattransitie vraagt systeemdenken
Een warmtepomp installeren en klaar? Zo eenvoudig is de klimaattransitie van onze gebouwen niet (meer). Verwarming, koeling, zonwering, afgiftesystemen en regeling moeten als één geheel worden bekeken. Zeker nu warmere zomers ook de koelvraag doen toenemen. Een watergedragen afgiftesysteem dat zowel kan verwarmen als koelen, kan in die aanpak een centrale rol spelen.
Comfort als uitgangspunt
Technisch voldoen aan alle eisen betekent niet automatisch dat een gebouw comfortabel aanvoelt. Harm Valk, voormalig adviseur bij Nieman Raadgevende Ingenieurs, wees op het verschil tussen technische prestaties en wat bewoners daadwerkelijk ervaren. "Alles kan perfect in orde zijn in een gebouw, maar zodra er discomfort ontstaat, zoeken zij vaak zelf naar oplossingen", stelt hij.
Vooral in de zomer wordt dat zichtbaar. Na een warme periode laten bewoners vaak snel een losse airco bijplaatsen om een acuut probleem op te lossen, zonder naar de gevolgen voor het totale systeem te kijken. Zonwering en een doordachte oriëntatie beperken de koelbehoefte, maar in veel woningen blijft extra koeling nodig. Wie die koelvraag van bij het ontwerp meeneemt, kan ze opvangen met hetzelfde afgiftesysteem dat in de winter verwarmt.
Glenn Reynders, innovatiemanager aan de KU Leuven, ziet hoe vaak die stap wordt gemist. "Ik woon zelf in een nieuwbouwwijk en ik zag al talloze buren achteraf zonwering installeren. Die bescherming tegen de zon moet al tijdens het ontwerp worden meegenomen", stelde hij scherp.
Bij nieuwbouw kan die integrale aanpak vanaf nul worden uitgewerkt, maar bij renovaties wordt de oefening complexer. Volgens Frederik Heedfeld van Studiebureel Heedfeld moet eerst worden geïnventariseerd welke leidingen en afgiftesystemen aanwezig zijn en wat behouden kan blijven. Pas daarna volgt de dimensionering van de warmtepomp. Daarbij moet ook de toekomstige koelvraag vanaf het begin worden meegenomen.
Verwarmen en koelen met water
Daar sluit het verhaal van Jaga Climate Designers perfect op aan. Het bedrijf ontwikkelt watergedragen afgiftesystemen die in combinatie met een warmtepomp op lage temperatuur kunnen verwarmen, maar met gekoeld water ook energiezuinig kunnen koelen.
Omdat zulke systemen al bij lage watertemperaturen voldoende vermogen leveren, halen ze een optimaal rendement uit de warmtepomp. In de zomer zorgt hetzelfde systeem met gekoeld water voor comfort, zodat er geen afzonderlijke koelinstallatie naast de verwarming nodig is. Met geschikte convectoren is bovendien een veel grotere koelcapaciteit mogelijk dan bijvoorbeeld met vloerkoeling.
Systeemdenken is de sleutel
De centrale conclusie van het rondetafelgesprek lag dan ook niet bij één technologie. De oplossingen bestaan vandaag al, maar worden nog te vaak afzonderlijk bekeken. Richting 2050 moet de aandacht daarom verder verschuiven van productefficiëntie naar systeemefficiëntie, waarbij verwarming, koeling, ontwerp en regeling vanaf het begin op elkaar worden afgestemd.
