Verwarminginstallaties

Propaan als alternatief voor aardgas of stookolie?

Stookolie en aardgas worden uitgefaseerd als brandstof voor verwarming. Er wordt volop ingezet op de elektrische warmtepomp als alternatief. Daarnaast kan er een beroep gedaan worden op biomassa (pellets) of een warmtenet. Wie een alternatief zoekt op gas of stookolie, kan echter ook kiezen voor propaan als warmtebron voor condensatieketels. Ook bij warmtepompen kan propaan worden toegepast.

 

Eerst: hoe zit weer met de uitfasering van aardgas- en stookolie?

Sinds 1 januari 2025 gelden er strengere regels voor de installatie van aardgas- en stookolieketels in België, met name hoofdzakelijk in Vlaanderen.

Aardgas: wat kan en mag nog?

  • Vlaanderen: Voor nieuwbouw en herklbouw met een vergunningsaanvraag vanaf 1 januari 2025 is een aardgasaansluiting verboden. In bestaande woningen kan je nog een gascondensatieketel plaatsen. Bij ingrijpende energetische renovaties met een vergunningsaanvraag vanaf die datum volstaat een gasketel alleen echter niet meer: minstens een hybride warmtepomp is nodig. Een nieuwe aardgasaansluiting blijft mogelijk waar het net beschikbaar is, maar je betaalt daarvoor sinds 2025 de werkelijke aansluitkost. Lees hier meer details.

  • Brussel: Voor projecten die volledig bestaan uit nieuwbouw of met nieuwbouw gelijkgestelde eenheden, met een vergunningsaanvraag vanaf 1 januari 2025, mogen geen aardgasketels meer worden geplaatst, behoudens afwijking.

  • Wallonië: Er geldt voorlopig geen algemeen verbod op aardgasaansluitingen of gasketels. Een aansluiting blijft mogelijk waar het aardgasnet beschikbaar is.

Lees hier meer over verwarming op gas

Stookolie: wat kan en mag nog?

  • Vlaanderen: Sinds 2022 mag je in bestaande woningen geen stookolieketel meer plaatsen of vervangen als er een aardgasnet beschikbaar is ter hoogte van het gebouw. Bij nieuwbouw en ingrijpende energetische renovaties met een vergunningsaanvraag vanaf 1 januari 2022 geldt het verbod ook wanneer er geen aardgasnet beschikbaar is.

  • Brussel: Sinds 1 juni 2025 is het verboden om stookolieketels te plaatsen of te vervangen, behoudens afwijking. Bestaande ketels mogen wel blijven werken, mits het verplichte onderhoud en de controles worden uitgevoerd.

  • Wallonië: Sinds 1 januari 2026 mogen in nieuwbouw geen stookolieketels meer worden geïnstalleerd. Het algemene verbod op het plaatsen of vervangen van stookolieketels in bestaande gebouwen is uitgesteld tot 1 januari 2031, met mogelijkheden tot afwijking.

Lees hier meer over verwarming op stookolie

 

Propaan als alternatief

In bestaande woningen kan propaan in Vlaanderen, Brussel en Wallonië nog een alternatief zijn voor aardgas- of stookolieverwarming, mits de installatie aan de geldende voorschriften voldoet. Bij nieuwbouw en ingrijpende renovaties gelden strengere energie-eisen, waardoor verwarming op propaan niet overal of als enige warmtebron mogelijk is. De drie gewesten zetten bovendien steeds meer in op duurzame verwarming, onder meer met warmtepompen, die warmte onttrekken aan de buitenlucht, de bodem of het grondwater.

Wat is propaan?

Propaan is een fossiele brandstof die wordt gebruikt voor verwarming, koken en sanitair warm water, onder meer in woningen zonder aansluiting op het aardgasnet. Het komt vrij bij de verwerking van aardgas en de raffinage van ruwe olie.

Voor woningverwarming wordt het doorgaans onder druk vloeibaar opgeslagen in een bovengrondse of ondergrondse tank. Van daaruit stroomt het als gas via leidingen naar de aangesloten toestellen. Ook in bepaalde elektrische warmtepompen wordt propaan gebruikt, onder de benaming R290. Daar dient het als koudemiddel in een gesloten circuit.

Propaan wordt als iets duurzamer beschouwd omdat het een lagere koolstofintensiteit heeft bij de verbranding. Bij de verbranding stoot propaan per eenheid energie minder CO₂ uit dan stookolie, anderzijds wel meer dan aardgas. Het is echter nog steeds een fossiele energiebron, en dus niet de meest duurzame langetermijnoplossing in de context van de energietransitie.

Een voordeel is dat propaan bij een lek snel verdampt, waardoor langdurige bodem- of waterverontreiniging weinig waarschijnlijk is.

Een belangrijk aandachtspunt is de zeer hoge ontvlambaarheid. Propaan is zwaarder dan lucht en kan zich bij een lek ophopen in laaggelegen ruimtes, waar bij een ontstekingsbron brand of een explosie kan ontstaan. Daarom gelden specifieke voorschriften voor de opslag, plaatsing en aansluiting. Als koudemiddel valt R290 onder veiligheidsklasse A3: een lage toxiciteit en een hoge ontvlambaarheid.

Wat is biopropaan?

Naast fossiel propaan bestaat er ook een hernieuwbare variant: biopropaan. Dat wordt geproduceerd uit biologische grondstoffen, zoals plantaardige oliën, dierlijke vetten en bepaalde afval- en reststromen. Het ontstaat bijvoorbeeld als bijproduct bij de productie van hernieuwbare diesel.

Biopropaan heeft dezelfde chemische samenstelling als fossiel propaan en kan het daardoor in bestaande propaaninstallaties vervangen. De klimaatwinst over de volledige levenscyclus hangt onder meer af van de gebruikte grondstoffen en het productieproces. Ook bij de verbranding van biopropaan komt CO₂ vrij.

Wanneer kies je nu voor propaan?
Propaan komt vooral in beeld als alternatief voor stookolie in bestaande woningen zonder aardgasaansluiting, wanneer een warmtepomp technisch of financieel voorlopig niet haalbaar is. Verwarm je al met aardgas? Dan heeft overschakelen op propaan op dit moment doorgaans weinig zin: je moet investeren in een tank en de nodige aanpassingen, zonder voordeel op het vlak van CO₂-uitstoot bij verbranding.

Een propaaninstallatie: hoe gaat dat in zijn werk?

Bij een aardgasinstallatie ligt er een aardgasleiding in de straat van waar er een aftakking wordt gemaakt naar de woning. De leiding wordt dan aangesloten op de verwarmingsketel en het aardgas wordt vervolgens gebruikt voor verwarming en warm water. 

Bij een propaangasinstallatie wordt het propaan in vloeibare vorm onder druk opgeslagen in een buitenshuis gelegen tank (boven- of ondergronds). Vanuit de tank wordt een gasleiding naar de woning getrokken, uitkomend bij de verwarmingsketel (of andere apparaten zoals fornuizen) voor gebruik.

In de tank verdampt een deel van de vloeistof. Dit gasvormige propaan stroomt via drukregelaars en de gasleiding naar de aangesloten toestellen. De drukregelaars zorgen voor de juiste werkdruk. De ketel en eventuele andere gastoestellen moeten geschikt of aangepast zijn voor propaan.

Heb je een vergunning nodig voor een propaantank?

  • Vlaanderen: Voor bovengrondse en ondergrondse propaantanks met een inhoud tot en met 3.000 liter volstaat een melding van een klasse 3-inrichting via het Omgevingsloket. Bij een grotere inhoud is een omgevingsvergunning nodig.

  • Brussel: Voor bovengrondse en ondergrondse propaantanks met een inhoud van 300 tot en met 3.000 liter is een milieuvergunning van klasse 2 nodig. Voor grotere tanks geldt een milieuvergunning van klasse 1B.

  • In Wallonië wordt er een onderscheid gemaakt tussen bovengrondse en ondergrondse tanks:

    • Bovengrondse tanks tot 3.000 liter moet je melden bij de gemeente, voor grotere tanks is er een vergunning nodig.

    • Ondergrondse tanks tot 5.000 liter moet je melden bij de gemeente, voor grotere tanks is er een vergunning nodig.

Kan elke gascondensatieketel op propaan werken?

Er bestaan gascondensatieketels die vanuit de fabriek geschikt zijn voor propaan. Ook veel aardgasketels kunnen worden omgebouwd, maar dat geldt niet voor elk toestel. Controleer daarom bij de fabrikant of het specifieke model hiervoor geschikt en goedgekeurd is.

Propaan heeft andere verbrandingseigenschappen dan aardgas en wordt doorgaans op een andere werkdruk aangevoerd. Afhankelijk van het ketelmodel zijn aangepaste instellingen, een ombouwset of andere onderdelen nodig.

Laat de ombouw uitvoeren volgens de voorschriften van de fabrikant, door diens technische dienst of een daarvoor bevoegde vakman. Na de aanpassing moeten onder meer de gasdichtheid, de gasdruk en de verbranding worden gecontroleerd. Daarbij hoort ook een rookgasanalyse om de veilige en efficiënte werking na te gaan.

Wat is een propaanwarmtepomp?

Een propaanwarmtepomp is een elektrische warmtepomp die propaan (R290) als koudemiddel gebruikt in een gesloten circuit. Het propaan wordt niet verbrand zoals bij een condensatieketel: het transporteert warmte van de omgeving naar het verwarmingssysteem. Een propaantank is hiervoor met andere woorden niet nodig.

R290 behoort tot de natuurlijke koudemiddelen en heeft een zeer laag aardopwarmingsvermogen. De huidige Europese F-gassenverordening vermeldt een GWP van 0,02; in oudere documentatie kom je vaak de waarde 3 tegen. Bij lekkage is de directe klimaatimpact daardoor veel kleiner dan bij veel HFK-koudemiddelen.

Wat is GWP?
GWP staat voor Global Warming Potential. Deze waarde vergelijkt het opwarmend effect van een bepaalde massa gas met dat van dezelfde massa CO₂, doorgaans over een periode van 100 jaar. CO₂ heeft daarbij een GWP van 1.

R290 wordt onder meer gebruikt in lucht-waterwarmtepompen met een monoblockopbouw, waarbij het volledige koudemiddelcircuit in de buitenunit zit. Daarnaast bestaan er bodem-waterwarmtepompen met propaan. Het aanbod aan uitvoeringen breidt verder uit. Omdat propaan zeer licht ontvlambaar is, gelden specifieke veiligheidsvoorschriften voor de plaatsing.

Sommige propaanwarmtepompen kunnen, dankzij de hoge kritische temperatuur van propaan (97,4 °C), aanvoertemperaturen tot 75 °C bereiken, afhankelijk van het model en de bedrijfsomstandigheden. Dat biedt mogelijkheden bij renovatie, waarbij bestaande radiatoren soms behouden kunnen blijven. Dat is bij "gewone" warmtepompen (met een aanvoertemperatuur tussen 35 en 55 °C) namelijk niet altijd even vanzelfsprekend.

Laat wel de warmtebehoefte en het vermogen van het afgiftesysteem controleren. Ook bij een propaanwarmtepomp geldt: hoe lager de benodigde aanvoertemperatuur, hoe gunstiger doorgaans het rendement.

Verwarmen op propaan: wat kan en mag?

Vlaanderen

In bestaande woningen blijft verwarmen met een propaangasketel toegestaan, mits de installatie aan de geldende voorschriften voldoet. VVoor zowel nieuwbouwprojecten als ingrijpende energetische renovaties met een vergunningsaanvraag vanaf 1 januari 2025 moet centrale verwarming met water als transportmedium een installatierendement van minstens 130% behalen. Een propaanketel alleen volstaat daarvoor niet. Een hybride installatie met een propaanketel en een warmtepomp kan wel, op voorwaarde dat de combinatie het vereiste rendement haalt.

Brussel

Voor projecten die volledig bestaan uit nieuwe of met nieuwbouw gelijkgestelde EPB-eenheden, met een vergunningsaanvraag vanaf 1 januari 2025, moet de verwarming werken op elektriciteit, hernieuwbare energie en/of een efficiënt warmtenet. Een ketel op fossiel propaan is daar in principe dus niet meer toegestaan. Voor andere bestaande woningen geldt geen algemeen verbod op propaanverwarming.

Wallonië

Er geldt momenteel geen algemeen verbod op verwarming met propaan. Wel moeten nieuwe gebouwen en gebouwen die met nieuwbouw worden gelijkgesteld sinds 1 januari 2026 minstens 35% van hun energieverbruik dekken met hernieuwbare energie. Een propaanketel neemt die verplichting niet weg.

Wat is het verschil met butaan?

Butaan is vergelijkbaar met propaan, maar minder geschikt voor woningverwarming vanuit een tank buiten. Rond het vriespunt verdampt butaan nauwelijks meer, waardoor het onvoldoende gas kan leveren aan de aangesloten toestellen. Propaan heeft een veel lager kookpunt, ongeveer −42 °C, en blijft daardoor ook bij winterse temperaturen bruikbaar. De tank en de installatie moeten wel afgestemd zijn op het benodigde verbruik.

Wat heb je nodig

Deel je (nieuws)verhaal

Heb je nieuws dat relevant is voor onze redactie? Deel het met ons via het meldformulier.

Nieuws melden